Wednesday, March 25, 2015

The Hobbit in Ancient Greek, paragraph 5


Ἀνέρχομενος τῳ μύθευματι. Ἡ μήτηρ τοῦ ὅββιτου τούτου, Βίλβου Βάγινου,  ἦν  θαυμάστη Βελλαδόννα Τούκ, μιᾶ τῶν τρεῖς ἀξιόλογων θυγατέρων τοῦ Τούκ τοῦ Πρεσβύτου, ἀρχόντος τῶν ὅββιτων τῶν κατοικούντων πέραν Τοῦ Ὕδατος, τοῦ ποταμοῦ τοῦ μίκρου τοῦ ῥευσάντος ὑπὸ Τῷ Ὄρει. Ἐρρέθη πολλάκις ἐν ἑτεραῖς ταῖς οἰκίαις ὅτι εἷς τῶν πατρών τῶν Τούκων ὄντως ἔλαβεν δρυάδα εἰς γυναίκα. Τούτ’ἔστιν ὄντως ἀνόητος, ἀλλὰ ἔτι ἀληθως ἦσαν οὐκ παντώς ὅββιτικοι ἐν φύσει. ἐλθόντες δὲ  ἐνίοτε Τούκιται ἔσχον τόλμηματα. Ἠφανίσαντο ἀδήλως καὶ ἡ οἰκία αὐτῶν ἐσίγησαν τὸ χρῆμα. Ἐν ἀληθείᾳ οἱ Τούκιται οὐκ ἦσαν εὔκοσμοι ὡς οἱ Βάγινοι, ἐάν καὶ δήλως πλούσιωτεροι. Βελλαδόννα δὲ Τούκ οὐ μή ἔσχεν τόλμηματα γένουσα ἡ γυνή τοῦ Βύγγου Βάγινου.

Picking appropriate Greek equivalents for fantasy creatures is not always easy. Some I have to make up, while others already have an equivalent in Greek mythology. Here I have decided to use δρύας to translate fairy. In an earlier paragraph, I used νάνοι for dwarves. But I decided to transliterate hobbit as ὅββιτος. Perhaps I might translate halflings as ἥμιται? (actually, I don't think Tolkien used the term halfling until LOTR) I'm not sure yet what words I will use for elves, trolls and goblins.

Another important word I had to choose was adventureτόλμημα seems like the best choice, although readers of Hellenistic Greek will notice that it does not have quite the same feel as our English word.

Friday, March 13, 2015

Hobbit in Ancient Greek, parag 4



Ἔστιν μίκρη καὶ οὐδεμία τέχνη μαγεῖα ἐν αὐτοις, ἀλλά μόνον ἑπιτυχη τέχνη εἰοῦσα ἀφανίζεσθαι ἡσυχῆ καὶ ταχέως ὅταν οἱ μεγαλοι μώροι ὡς σὺ καὶ ἐγώ παραπταίουσιν φωνοῦντες φωνήν ὡς ἐλέφαντες ἧς δύνανται ἀκούειν ὅββιτοι ἀπό μίλιον. τείνουσιν εἰς παχύτην κοιλίας. ἐνδύονται δὲ ἐν ἱματισμῷ λαμπρῷ (μάλιστα χλωρῷ καὶ ξανθῷ) καὶ οὐκ ὑποδοῦσιν σανδάλια, ὅτι οἱ πόδες αὐτῶν εἰσιν δερματίνοι ὑποκάτω καὶ δασεῖς θερμοί μέλανες ἄνω, ὡς ἡ θρίξ ἔνουλη ἡ ἐπὶ κεφαλαὶ αὐτῶν. ἔχουσιν δάκτυλους μακρους συνετούς μέλανας καὶ πρόσωπα εὐηθικά. γελῶσιν δὲ γέλωτα ἰσχυρά γλυκέα, μάλιστα μετὰ δεῖπνον, ὅ ἐσθίουσιν δὶς τῆς ἡμέρας ἐάν δύνωνται λαβεῖν. Νῦν γινώσκετε ἱκανόν προέρχεσθαι ἐν τούτ τῷ μύθευματι.

Again, suggestions from experts in Hellenistic Greek are welcome!
For the first three paragraphs, see  here and here

Thursday, March 12, 2015

The Hobbit in Ancient Greek, parags 2-3


Here are the next two paragraphs of The Hobbit translated into Hellenistic Greek. If you want to compare to the original these are the paragraphs that begin with "This hobbit was wealthy..." and then "The mother of this hobbit..." 

I settled on Βάγινος for Bilbo's surname. One γ had to be removed for pronunciation purposes, and I decided to give it a standard Greek 2nd declension ending, since it will be used often in the translation.

Οὖτος ὅββιτος ἦν πλούσιος, ἐπίκλησις δὲ αὐτῷ Βάγινος. οἱ Βάγινοι κατῴκισαν ἐγγὺς Τοῦ Ὄρους ἀπὸ παλαιοῦ, οἱ δὲ ἄνθρωποι ἡγοῦνται αὐτούς εἶναι σφόδρα εὔκοσμοι, ὅτι οὐ μόνον οἱ πλεῖστων ἦσαν πλούσιοι ἀλλὰ καὶ ὅτι οὐ μή ἔχωσιν τολμήματα μηδὲ ποιῶσιν τι ἀπροσδόκητονΓινώσκεις Βάγινος εἷς ἀποκριθήσει τῳ τινι ἐρωτήματι μὴ ταράσσων ἐρωτᾶν αὐτόν. Τοῦτο τὸ μύθευμα περὶ Βάγινα ἕνα ὅς ἔσχεν τολμήμα καὶ εὑρέν ἑαυτὸν λέγοντα καὶ ποιοῦντα τινα ἀπροσδόκητα πάντως.  Σχεδόν ἀπολώλεκεν τὴν τιμὴν τῶν γειτόνων αὐτοῦ, ἀλλα ἐκέρδησεν - ὄψῃ οὖν εἴτε ἐκέρδησεν τι εἰς τέλος.


Ἡ μήτηρ τοῦ ὅββιτου τούτου... Τί ἔστιν ὅββιτος? οἶμαι σήμερον δεῖ ἐξηγεῖσθαι περὶ ὅββιτων ὅτι σπάνιοι γεγόνασιν καὶ αἰσχυντηλοί τῶν Μεγάλων τῶν Ἄνθρωπων, ὡς καλοῦσιν ἡμᾶς.  Εἴσιν (ἤ ἦσαν) μίκροι ἄνθρωποι, ὡς ἡμισυ τὸ ὕψος ἡμῶν καὶ μικρότεροι τῶν Νᾶνων τῶν γενειῶν. Οἱ Ὅββιτοι ἀγένειοι.

Wednesday, March 11, 2015

The Hobbit in Αncient Greek



So I'm not sure quite why I started doing this... but I began to translate The Hobbit into ancient Greek. I think I was actively avoiding grading a pile of papers, and (as Prof. Tolkien would say) a thought came to me unbidden. How would I say "In a hole in the ground there lived a hobbit" in Greek? 

I am a professor of New Testament, so I have done my translation in Hellenistic Greek, sometimes called Koine Greek. My primary reading is in the New Testament and the Septuagint, which I am sure influences my style and grammar choices. I have quite likely included a few semitisms, and it's all but certain that I have made some blunders! Like other NT profs, I spend my time reading Greek, but I rarely try to write anything in Greek. 

Greek experts, I'd love to get your feedback on the translation. I think I'll post a paragraph at a time.

ὁ ὅββιτος
ἐκεῖ και ἐνθάδε πάλιν
ὑπὸ Ἰ.Ρ.Ρ. Τόλκιενου
 
 Α΄ Δοχή Ἀπροσδόκητη

Ἐν τρώγλῃ ἐν τῃ γῃ κατῴκισεν ὅββιττος. οὐ τρώγλη ταλαίπωρη καὶ ῥυπαρὰ καὶ ψεκάδα πεπληρώμενη δὲ μέρεσιν σκώληκων καὶ ὀσμῃ ἰλύῃ, οὐδε τρώγλη ξήρα καὶ ἀμμώδη κενή χώρις τινος ἐν ᾧ καθήσθαι ἤ ὃ ἐσθίειν. ἦν γὰρ ὅββιτος-τρώγλη, καὶ τούτο ἔστιν τρυφόν. ἥς ἦν ἡ θύρα κύκλη τελείως ὥς θυρίδα πλοῖου, γραπτὴ χλωρῷ, πυρηνίδι χαλκοῦ στίλβοντος χανθού ἐν τῷ μεσῷ τῷ ἀκριβεῖ. ἡ θύρα ἤγαγεν ἐπ’ αὐλῆς σωληνοειδεώς ὡς ὑπόνομος; ὑπόνομος σφόδρα τρυφόν χώρις καπνοῦ, κοιλόσταθμον, ὑποκέραμον, συν τάπησιν και καθέδραις εὐξεσταίς και πάσσαλοις πολλοὶς σφόδρα εἰς πέτασους και ἱμάτια - ὁ γάρ ὅββιτος ἐφίλει ξένους. διήκε ὁ ὑπόνομος μακροτέραν καὶ μακροτέραν ἑλικτός εὐθύς σχεδὸν ἀλλ’ οὐκ κριβωμένως εἰς τὴν κλιτύν τοῦ ὄρους – Τὸ Ὄρος, ὡς αὐτὸ ἐκάλεσαν πάντες οἱ κατοικοῦντες ἐπί πολλά στάδια – καὶ θυρίδες μικραί  πολλαὶ ἦσαν καὶ ἐν δεξιᾷ καὶ ἐν ἀριστερᾷ. οὐκ ἔδει ἀναβαίνειν τὸν ὅββιτον ἀναβαθμούς: κοιμητήρια, βαλανεῖα, ἀποθήκαι, ἀρτοθήκαι (πολλαί αὑτών), ἱματιοθήκαι (ταμιεῖα ἔσχεν δεδομένα πάντως τοῖς ἱματίοις), ὀπτάνια, δειπνητήρια; πάντα ἐπί τοῦ αὐτοῦ ἐπίπεδου, και ἐπί τῆς αὐτῆς αὐλῆς. αἱ βελτίσται ταμιεῖαι ἦσαν ἐν ἀριστερᾷ (εἰσερχόμενος), ὃτι ἦσαν μόναι ταμιεῖαι μετά θυρίδων. αἱ θυρίδες ἐβαθυτομηθήσαν καὶ ἐθεασάντο ἐπι τὸν κῆπον αὐτοῦ καὶ τούς λειμῶνας ὄντας ἐπικλινάς πέραν εἰς τὸν ποταμόν.

 You can read the next few paragraphs here.